Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home/thereceptor.nl/public_html/lib/database2.inc.php on line 3

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/thereceptor.nl/public_html/lib/database2.inc.php:3) in /home/thereceptor.nl/public_html/templates/item.php on line 21

Command Alt-Control

Share on facebook Share on twitter
a A
Command Alt-Control
— Teresa van TwuijverThursday August 15 2013

Het einde van de straaljagerpiloot

Wie het luchtruim beheerst, heeft de overhand op de grond, zo luidt het adagium. Maar heeft het gevechtsvliegtuig nog zin wanneer de strijd zich verplaatst van echte grond naar digitaal terrein? En als gevechtspiloten aan de grond blijven, ook wanneer zij in actie zijn?


Op een avond zes maanden geleden stuitte Mark de Vries, buschauffeur te Amersfoort, tijdens het surfen op een Jihad-site. De homepage liet een Google Map zien, omlijst door leuzen en vlaggen. De Vries vergeleek de kaart in gedachten met de plattegrond van Amersfoort en stelde zich voor hoe hij door Bagdad, Kabul of Jeruzalem zou rijden. Overal roadblocks. Aanslagen. Smokkelaars. Never a dull moment. Op de kaart stonden markeringen in rood en groen. Wanneer hij met zijn muis over een groene markering gleed, verscheen een tekstkader. ‘Wathiq Square 78 killed’, stond er in het Engels. Hij vloog met de cursor over de andere groene markeringen. ‘Sharkia High School 103 killed.’ ‘Mataam al-Mataam 23 killed.’ Hij schoof naar een rode markering. Het tekstkader zei: ‘Doubleclick to detonate.’ Wat betekende dat? Was dit een game? Hij navigeerde van rode markering naar rode markering. Het waren er zo’n twintig. Bij Al-Nijoun Cinema klikte hij twee keer en wachtte. De markering werd niet groen. Hij vernieuwde de pagina. Nog steeds was de markering rood. ‘Thank you for your help’, zei het tekstkader. De volgende avond zocht hij de website opnieuw. Hij kreeg geen toegang maar een melding. ‘Once is enough.’ Zou zijn IP-adres zijn geregistreerd? De schrik sloeg hem om het hart. Hij noteerde de URL nauwkeurig, elk streepje, cijfer en leesteken, en bezocht drie dagen later, na zijn nachtdiensten, de bibliotheek. Op de publieke computer had hij meer geluk. De website liet weer de oorspronkelijke stadskaart zien. Snel keek hij naar ‘zijn’ markering, de Al-Nijoun Cinema. Groen. ‘9 killed.’

 

Spektakel

In de dagen dat de F-16’s van het Amerikaanse Wolfhounds Squadron vanaf basis Soesterberg het NAVO-luchtruim surveilleerden, was dat tegen een schimmige tegenstander die zich verschanste achter een denkbeeldig IJzeren Gordijn. De Koude Oorlog werd gedomineerd door nucleaire langeafstandswapens, maar wat de opponenten feitelijk op elkaar afvuurden, waren langeafstandsbeelden van hun veronderstelde slagkracht en sluwe spionagewerk. Tele-visie was de modus operandi van een wedloop in techniek en vooruitgang, met als pièce de résistance de grandioze uitstraling van elegante wondermachines als de straaljager, die in de totale geschiedenis van constructie zijn weerga niet kende qua ontwerp, snelheid, wendbaarheid, technologisch vernuft, slagvaardigheid en – ondanks de oorverdovende herrie – ongekende schoonheid en sensualiteit. National Geographic liet zijn lezers zien hoe stealth een vliegtuig onzichtbaar maakt voor de radar. Zelfs Hitler had een ‘batwinged stealth jet fighter’ in ontwikkeling, primeurde de mediagigant nog in 2009: hoe drastisch zou WOII zijn verlopen als de nazi’s de Ho 229 hadden kunnen vervolmaken. Afschrikking werkte vooral als spektakel en niets was zo tot de verbeelding sprekend als de esthetische vlucht van een ingenieus gevechtsvliegtuig. Top Dog was Top Gun.

 

Panopticum

The show is over. Sinds de inslag van twee civiele vliegtuigen in het World Trade Center in New York City, een denderend media-event dat lang op de internationale netvliezen zal blijven staan, is going dark de nieuwe strategie. In de global village van internet en computertechnologie maakt de machtigste partij zichzelf het best onzichtbaar, bij voorkeur achter een allesziende hd-camera die de opponent tot op de laatste pixel blootlegt. In het informatietijdperk is de filosofie van het panopticum een machtig wapen geworden. Boeing, marktleider in onbemande toestellen, adverteert in gezaghebbende nieuwsbladen met vliegende kijkmachines. Een gigantische camera hangt in wat lijkt op een wijd opengesperde haaienbek van de ScanEagle. ‘Enduring Awareness’, zegt de advertentie, die vervolgens opsomt waar nieuwe oorlogsvoering om draait: ‘Intelligence, Surveillance and Reconnaissance; Network Systems; Secure Communications; Command & Control’.

 

Keyboard control

De War on Terror die in 2001 werd uitgeroepen door toenmalig president Bush (en die door de zittende regering-Obama wordt aangeduid met Overseas Contingency Operation) is eigenlijk een War of Terror: een irreguliere guerrillastrijd die zich grotendeels onder de radar van de massamedia voltrekt, een staatsgeheim met dark sites (geheime detentiecentra), dark intelligence (spybots) en dark operations (de executie van Osama bin Laden). Satellieten, gps-systemen en mobiel internet houden grote gebieden realtime in de gaten en maken enhanced visuals en live contact mogelijk. Computers bespioneren computers. Algoritmes onderscheppen cyberattacks of voeren die uit. Conventioneel conflict wordt op remote control uitgevochten (strike by keyboard) met computergestuurd augmented materieel, smart missiles en space enabled effects for military engagements. Voor gerichte acties op locatie worden soldaten uitgerust met adaptive cameras, waarmee ze tegelijkertijd om de hoek, dwars door muren en honderd meter verderop kunnen kijken. Mijnen worden opgespoord door automatische camera’s op rupsbanden. In het boek Wired for War. The Robotics Revolution and Conflict in the 21st Century (2009) geeft onderzoeker Peter Singer een overzicht van op afstand bestuurbaar arsenaal. Het Amerikaanse leger had toen al 12.000 warbots ingezet in Irak. Dat aantal is sindsdien flink toegenomen, met name in de lucht. Momenteel gebruikt de Amerikaanse landmacht rond de 7.500 Unmanned Aerial Vehicles (UAVs of drones) en bestaat ongeveer een derde van de luchtmachtvloot uit onbemande toestellen. Cubicle pilots besturen vanuit geheime containers, naar verluidt in de Nevadawoestijn, UAVs boven Pakistan en Iran. Het onderzoek ‘Living under Drones’ van de Stanford Law School en de NYU School of Law (2012) vertelt hoe Pakistaanse burgers lijden onder dit voortdurend toezicht: ‘Vierentwintig uur per dag zweven drones boven bewoond gebied in Noordwest-Pakistan. Ze schieten zonder waarschuwing op huizen, voertuigen en openbare ruimtes. Hun aanwezigheid terroriseert mannen, vrouwen en kinderen. Ze zorgen voor angst en psychische trauma’s onder de burgerbevolking.’ Peter Singer gelooft dat deze generatie drones nog maar de ‘T-model Ford’ zijn: binnen tien jaar zijn ze zelfsturend, zelfdenkend en volautomatisch.

 

Drones

Omdat de staat voor zijn hightech militaire apparaat gebruikmaakt van dezelfde digitale infrastructuren en platforms als internet- en telecommunicatiebedrijven, lopen undercoverprojecten de kans zichzelf prijs te geven wanneer gewone internetgebruikers stuiten op vreemde leemtes en abnormaliteiten in het virtuele landschap. De Amerikaanse kunstenaar-journalist-geograaf Trevor Paglen vond op deze manier (en zonder hacken) de locaties van tientallen ondergrondse operaties. ‘Een onzichtbaar vliegtuig kan niet worden gebouwd in een onzichtbare fabriek, net zomin als dat het kan landen op een onzichtbare landingsbaan’, is het uitgangspunt voor zijn methode van deductie. Voor zijn kunstproject Blank Spots on the Map. The Dark Geography of the Pentagon’s Hidden World ontpopte Paglen zich als ‘superspotter’ die met een los samengesteld team van wetenschappers, onderzoeksjournalisten en amateurspotters top secret militaire bases, classified satellieten en verborgen rendition centers in kaart wist te brengen, alles aan de hand van online documenten die wettelijk verplicht moeten worden gepubliceerd (zoals jaarcijfers en vluchtroutes) en eigen observaties met timelaps video-opnamen en een 600 mm Orion refractor-telescoop voor astrofotografie. ‘Als je erachter komt dat een bedrijf kerosine levert aan een luchtvaartmaatschappij die geen vliegtickets verkoopt, kun je een en een bij elkaar optellen. En als je satellieten volgt in hun baan rond de aarde, met voor je neus een volledige lijst van eigenaren, zoals telecombedrijven en televisiezenders, dan blijven er altijd een paar lijntjes over die je niet kunt thuisbrengen.’ Een lucratief aanbod van Apple om een van zijn spionagesatellietbeelden te gebruiken als iPad-achtergrond sloeg hij af. Maar Paglens fotoserie Untitled (Drones) verkoopt goed in de New Yorkse galerie Metro Pictures. De term Unmanned Aerial Vehicle noemt hij een eufemisme. ‘Een drone is een camera bevestigd aan een vliegende bom.’ Op Paglens fotowerk is dat niet te zien; in navolging van de dark Pentagondoctrine onthult zijn werk meer vaagheid dan het onderwerp zelf. Toch is de drone een revolutionaire uitvinding, denkt Paglen: ‘Voor mij levert het zien van een drone ongeveer dezelfde ervaring op als [de schilder] Turner in de negentiende eeuw moet hebben gehad bij het zien van een trein.’

 

Joint Strike Fighter 

Die rol lijkt niet weggelegd voor de Joint Strike Fighter, die als onwaarschijnlijk slachtoffer lijkt te sneuvelen in het era van Command & Control. Sowieso neemt de ontwikkeling van de opvolger van de F-16 veel meer tijd in beslag dan geraamd, blijven de software en aerodynamische wendbaarheid beneden verwachting en heeft een aantal landen hun bestelling opgeschort, waardoor de prijs flink omhoog is geschoten – Nederland koopt waarschijnlijk maar 30 tot 36 toestellen in plaats van de voorgestelde 80 (als definitief wordt besloten tot aanschaf, wat tot op heden onzeker blijft). De vraag is of de F-35 Lightning II, het meest geavanceerde paradepaard van Lockheed Martin, nog wel past in de voorhoede van hedendaagse conflictoplossing en -bestrijding. In tijden waarin de frontlinie bijna geheel verschuift naar geautomatiseerde regionen lijkt de JSF achterhaald voordat hij daadwerkelijk in productie wordt genomen. Wat doet denken aan de geschiedenis van de Utrechtse, Hollandse en Amsterdamse waterlinies, waaraan eeuwenlang werd gebouwd maar die bij het uitbreken van WOII volkomen nutteloos bleken: de Duitsers vlogen er gewoon overheen. De nieuwe vijand hackt zich een baan door ongeautoriseerde IDS-linies (Intrusion Detection Systems). De huidige straaljagerpiloot wacht daarom een ongewis lot. Voor de toekomstige gevechtspiloot gloort een negen–tot-vijfbaan achter het computerscherm aan de horizon: ervaring als gamer is een pre.

 

iKiller

Intussen vraagt Mark de Vries uit Amersfoort zich nog steeds af hoe hij aan informatie kan komen die bevestigt dat er na zijn dubbele muisklik niemand om het leven kwam. Hij heeft nieuwssites uitgevlooid, hij heeft avondenlang gegoogled, hij heeft zelfs de redactie van een weekblad gebeld en gevraagd naar de militaire specialist, die hij vervolgens niet durfde te mailen uit angst voor gek te worden versleten. De Jihad-site was toen al van internet verdwenen. Tijdens zijn zoektocht vond hij wel iets over killer-apps en suicide bots, over iWar en cyberterrorisme. De search ‘explode your own bombs in Iraq’ leidde hem naar een multiplayer game. Hij vermoedt dat de Jihad-site een grap was van rotjochies uit de buurt. Het Westen heeft vast een hermetische firewall rond zijn communicatienetwerk aangelegd. Een aanslag (een drone, een suicide bomber?) bestuur je niet zomaar met je muis. Hij is geen iKiller, stelt hij zichzelf gerust. 

Close page