Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home/thereceptor.nl/public_html/lib/database2.inc.php on line 3

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/thereceptor.nl/public_html/lib/database2.inc.php:3) in /home/thereceptor.nl/public_html/templates/item.php on line 21

De geschiedenis als reis

Share on facebook Share on twitter
a A
De geschiedenis als reisCarl von Clausewitz.
— Lotte van GelderThursday August 15 2013

Hoe je de geschiedenis ook beschouwt en welke waarde je er ook aan hecht: de geschiedenis is een route – een reis door de tijd. Het onderstaande is het logboek van drie reisgenoten.


De reizigers:

Kaleb de Groot

Staat op de parkeerplaats met een foto in zijn ene hand en een ticket in de andere. Maakt soms kunst die simpelweg staat als een huis; bevraagt op andere momenten de maatschappelijke stand van zaken. Hij legt de route van de geschiedenis meanderend af, beschouwt de tijd als een cyclus en raapt onderweg op wat hij vindt. Van deze ingrediënten kneedt hij een gestolde variant, waardoor de mogelijke werkelijkheid vorm krijgt in keramiek. Als een alchemist op zoek naar een stabiele chemische reactie, fluistert hij de geest in de materie. 

Lijflied KdG: Fixing a hole, The Beatles

Motto: Niet ieder die zwerft is de weg kwijt.

 

Caspar van Gemund

Voor deze expeditie optredend als Reisleider met Stevig Modernistisch Fundament. Hij beschouwt de geschiedenis als een rechte lijn die ons wel degelijk ergens naartoe brengt. Met een zekere kennis van het verleden valt het heden wellicht zelfs wat bij te sturen. Verzet zich tegen de volledige subjectiviteit die er nu wordt aangehangen en tegen de arrogantie om te denken dat alles altijd gericht is geweest op het hier en nu. 

Lijflied CvG: Trans Europa Express (German Version), Kraftwerk

Motto: Een gewaarschuwd mens telt voor twee.

 

Lotte van Gelder

Is de passagier die het moment kiest om in te stappen, een eindje meelift en daarna haar eigen weg vervolgt. Sluit niet aan en sluit niets uit, omdat een permanente beweging dat tegenhoudt. Toch draagt zij zo goed en kwaad als dat kan de consequenties voor haar handelen. Beziet de kijkwijzen van de alchemist en de reisleider en weet waarom ze bestaan, dat ze beide hout snijden, en vertelt daarom dit verhaal. 

Lijflied LvG: Léa, Louise Attaque

Motto: Vogelvrij maar niet vederlicht.

 

 

Stop 1 – 12 april 2013, 16.33 uur, zo’n 220 kilometer ten zuidoosten van Sultan Iskandar Muda Airport, Atjeh, Indonesië 

Na enkele moeizame kilometers over een stoffige landweg komt de jeep tot stilstand in een kuil. De reizigers constateren een lek in de linker achterband. Terwijl LvG in de laadbak op zoek gaat naar reservewiel en krik, spreken KdG en CvG over de techniek van reparatie. Na twee uur is de band geplakt. Een glazen hoofd ligt naast een keramieken drager op de achterbank. 

 

CvG: ‘Is er een verband tussen de keramiekobjecten en de foto met het bijschrift van Susan Sontag, To photograph was to compose (with living subjects, to pose), and the desire to arrange elements in the picture did not vanish because the subject was immobilized, or immobile?’

 

KdG: ‘De objecten maken onderdeel uit van het project Counter Memory, waarvoor ik met Iben Trino-Molenkamp door Indonesië reisde. We waren op zoek naar de herinneringen die de Nederlanders achterlieten, slachtvelden, massagraven. Ik gebruikte dit citaat van Sontag als een mantra bij het maken van het object. Mijn belevenissen kneedde ik in het materiaal, waardoor het een drager van mijn ervaring werd. Ik noem ze recorders, opnameapparaten.’

 

CvG: ‘Door je handelingen ken je het materiaal dus krachten toe. Dat klinkt haast als een sjamanistische praktijk. Geloof je er ook echt in dat je zo een ervaring aan materiaal kunt overdragen?’

 

KdG: ‘Dat is een vraag die ik mezelf altijd opnieuw moet stellen en in dit geval geloof ik daar in. Ja.’

 

CvG: ‘Die tekst van Sontag is lastig. Wat is het verband met de foto?’

 

KdG: ‘De foto heeft een dubbele laag: aan de ene kant aantrekkelijk door de kleurstelling en compositie. De vriendelijke sepiatint die romantisch aandoet, de fijne bamboehaag. Die lokken je naar binnen, maar als je iets dichterbij komt, dan slaat het in je gezicht: er liggen lijken op de grond, mensen staan er triomfantelijk naast. Tussen de levenloze lichamen zit een baby, rechtop. Waarschijnlijk de enige overlevende uit het dorp. Sontag legt in deze tekst – die ze schreef naar aanleiding van de foto’s van Alexander Gardner van de Amerikaanse Burgeroorlog – bloot op wat voor manier een hang naar esthetiek de meest gruwelijke feiten neutraliseert.’ 

 

LvG: ‘Sontag legt een pijnlijk gegeven bloot. Tegelijkertijd toont ze begrip en biedt ze erkenning. Ze verbindt de gruwel aan het mens-zijn. Een vorm van troost en een weg naar reparatie.’ 

 

 

Stop 2, 12 april 2013, 23.15 uur, Alaslanden, Indonesië

Ze rijden in het donker door tot de volgende kampong en kamperen daar onder de sterren. Bij het opkomen van de zon ziet het drietal dat de wagen vlak naast een metershoge zuil met een mensfiguur erbovenop staat. 

 

CvG: ‘We staan hier in Koeto Reh. Dit beeld heeft de Indonesische regering geplaatst om de gruweldaden van de Nederlanders jegens de lokale bevolking te herdenken.’

 

KdG: ‘Dat monument maakt onderdeel uit van een geschiedschrijving die botst op de lokale manier van herinneren. Het merendeel van de bevolking is moslim, dus de mensfiguur op de zuil valt niet in goede aarde. Bovendien voelen de inwoners van Atjeh zich door de nationale regering onderdrukt. Wie bepaalt er wat er herinnerd zal worden en met welk doel? En waar komt die botsing uit voort? Counter Memory is ontstaan vanuit de vraag wie er bepaalt wat er herinnerd mag worden en waarom. Hier is die vraag voelbaar. Je voelt hier dat de herinnering aan een traumatische gebeurtenis in strijd kan zijn met het grote politieke verhaal. Dat verhaal is niet per se in overeenstemming met de gevoelens en ervaringen van de mensen die er onderdeel van uitmaken. Je ziet dat geschiedenis een keuze is.’

 

LvG: ‘We hebben die verhalen nodig om tot een stabiele realiteit te komen, maar bij het maken van de keuzes doe je altijd iemand tekort. Hoe construeer je dan een coherent verhaal?’

 

CvG: ‘Door de verschillende lagen gelijktijdig aan het woord te laten, vind je een bepaalde, uiteindelijk zo objectief mogelijke reconstructie van het gebeurde. Ik stel me een babylonische spraakverwarring voor waarin de stemmen te horen zijn van ten eerste de officiële geschiedschrijvers, ‘ons’ perspectief, geformuleerd vanuit de Nederlandse positie. Daarnaast klinkt het nationale perspectief van Indonesië, waarin een vloek over de Nederlanders wordt uitgesproken. Ook de KNIL-strijders hoor je, de veteranen die het geweld hebben aangericht. En de minst formele stem, maar zo belangrijk: die van nabestaanden, lokale bewoners en hun nazaten – voor zover zij er nog zijn. Uit zo’n meerstemmigheid komt een nagenoeg objectieve klank naar voren.’ 

 

 

Stop 3, 13 april 2013, 14.53 uur, Vliegbasis Soesterberg, Nederland 

De reizigers komen aan op Nederlands grondgebied. Ze beklimmen de trap in de verkeerstoren naar de bovenste etage. Uit het raam zijn bossen te zien, een uitgestrekt vlak veld en veel Hollandse lucht. 

 

CvG: ‘Ah, de vliegbasis. Dit was tussen 1954 en 1994 Camp New Amsterdam, en inmiddels alweer enige tijd in afwachting van een nieuwe bestemming. Wat doen we hier?’ 

 

KdG: ‘Ik ga nieuw werk maken. Voor deze ruimte heb ik citaten van onder anderen Sun Tzu en Von Clausewitz verzameld. Die ga ik volgens dezelfde recordermethode verwerken tot objecten.’

 

LvG: ‘Von Clausewitz en Sun Tzu zijn oorlogsstrategen, ze geven aanwijzingen voor vernietiging. Wil je die destructieve boodschap overbrengen?’ 

 

KdG: ‘Dat weet ik nog niet precies. Ik heb in ieder geval een aantal restricties bepaald: ik ga met vijf teksten werken en vijf objecten maken. Die objecten moeten informatie in zich dragen die uitnodigt tot het stellen van vragen over de plaats waar ze zich bevinden.’ 

 

CvG: ‘De beelden zijn dus een soort uitnodiging aan de toeschouwers om te reflecteren op de historische lagen die er op deze plek te vinden zijn. Maar bieden de objecten daar voldoende houvast voor?’

 

KdG: ‘Dat laat ik aan de bezoekers van de toren over.’ 

Close page