Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home/thereceptor.nl/public_html/lib/database2.inc.php on line 3

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/thereceptor.nl/public_html/lib/database2.inc.php:3) in /home/thereceptor.nl/public_html/templates/item.php on line 21

Herinneringen van een geboren Soesterberger

Share on facebook Share on twitter
a A
Herinneringen van een geboren SoesterbergerBeeld: www.vliegbasis-soesterberg.nl
— Juha van 't ZelfdeThursday August 15 2013

‘This is the Community Newsroom update for Monday, November 4th, from AFN Soesterberg.’ Terwijl ze de korte berichten voorleest, klinkt de stem van de jonge Amerikaanse vrouw vrolijk en enigszins onwennig. ‘Registration for Detroit State University graduate program is going on now and will end November 15th. If you like to sign up, call the education centre at 8299.’ Ze richt zich duidelijk tot de jonge Amerikaanse basismedewerkers die bijna naar huis mogen. Nog elf dagen om je op te geven voor de universiteit. Eerst voor volk en vaderland een tijd in Europa werken, en daarna studeren voor een nieuwe toekomst thuis. Er zijn slechtere carrières denkbaar. ‘The medical and dental clinic is closed for Veterans Day. The Lichtenberg hospital in Amersfoort is available for emergency medical care. Their phone number is 033-655555.’ Een goed ziekenhuis, Lichtenberg. Mijn grootvader overleed er ooit bijna, maar werd gered door een alerte arts. De Amerikanen kunnen hier met een gerust hart naartoe. ‘Don’t miss Comedy goes schizophrenic with P.A. Whirls November 15th at local Airbase at 8 o’clock. When you are looking for a radio station, tune in to the Eagle, Eagle FM.’

 

Eagle FM was tussen 1964 en 1994 de American Forces Network (AFN) studio op vliegbasis Soesterberg. Generaal Dwight D. Eisenhower richtte tijdens de Tweede Wereldoorlog in Londen in 1942 de AFN op om de lage moraal van de Amerikaanse soldaten in Europa te versterken met nieuws, sport en muziek van het thuisland. ‘This is the American Forces Network on the road to Berlin’, klonk het tijdens de eerste uitzending op 4 juli 1943.


Het netwerk bestond aanvankelijk uit verschillende studio’s en verdeelstations verspreid over steden in Frankrijk en Duitsland. AFN’s missie was om de manschappen te informeren over de reden van hun aanwezigheid in Europa, over de gebeurtenissen in het thuisland en over wat er elders in de wereld nog meer gebeurde. Later kwamen er programma’s voor de families van de militairen die op de bases over heel de wereld woonden en wier kinderen naar Amerikaanse scholen gingen. Zo was er een programma voor koken met een kleine portemonnee, een muziekprogramma voor tieners en lokale reportages om inzicht te krijgen in de lokale cultuur, zoals bijvoorbeeld de Nederlandse in Soesterberg.


In 1979, vijfentwintig jaar na de vestiging van de Amerikaanse 32 Tactical Fighter Sqn op Camp New Amsterdam, en vijftien jaar na de intrek van AFN op Soesterberg Air Base, ben ik tegenover de vliegbasis geboren. In een rustige dorpsstraat tussen de bossen aan de zuidkant van de Amersfoortsestraat, de lange weg waarlangs de basis lag, woonde ik met mijn ouders en twee jaar oudere broer Timo. Onze straat grensde aan de Amerikaanse wijk Apollo, waar de studio gevestigd was. Een jaar later verhuisden we een paar kilometer verderop naar Soest, aan de rand van duinen en boerenland, waar we tot 1993 zouden wonen.


Tot mijn veertiende speelde mijn leven zich af in de buurt van de vliegbasis. Als kleine jongen die in het veilige Nederland opgroeide, heb ik nooit iets gevoeld van de spanningen die de aanwezigheid van de militaire vliegbasis en het Amerikaanse leger veroorzaakten. De Koude Oorlog was iets van ver weg en kernwapens lagen toch niet bij ons om de hoek. Als ik er nu over nadenk en de vele artikelen online afspeur, vraag ik me af hoe ik het had ervaren als volwassene. Met mijn ouders en buren heb ik gesproken over de mogelijke aanwezigheid van kernwapens, maar niemand lijkt het zeker te weten. Wél dat er missies gevlogen zijn vanaf Soesterberg tijdens de eerste Golfoorlog in 1990. Ik was toen elf en herinner me deze oorlog beter, maar heb me niet gerealiseerd dat de vliegtuigen die ik dagelijks hoorde overvliegen mogelijk medeplichtig waren geweest aan oorlogsgeweld.


Wat ik als kind in Soest in de jaren 1980 meekreeg, was het overweldigende machtsvertoon van de sublieme F-15 Eagles in het Utrechtse luchtruim. Ik vond deze vliegtuigen zo mooi dat ik altijd moest kijken wanneer ik ze hoorde naderen. Cougar-helikopters voerden oefenvluchten uit boven de Soester bossen, waar ik met mijn klasgenoten aan het einde van het schooljaar kampeerde. In de zomer zwommen mijn broer en ik altijd in het Soester Natuurbad in de bossen ten noorden van de basis. De geluidsband van mijn herinneringen aan dit ter ziele gegane openluchtzwembad staat vol roterende wieken en aanslaande afterburners. Mijn vader moest altijd hoesten door de kerosine die door de afterburners in de lucht verspreidden.


Heel soms zagen we in de verte, verscholen achter camouflagehekken en prikkeldraad, een tank voortrollen. En als we geluk hadden zagen we een Awacs, Toepolev of Antonov landen, de grootste toestellen die Soesterberg aandeden in die periode. Onder luid geklik van de camera’s van vliegtuigspotters tegenover de landingsbaan aan de oostzijde van de basis, in een betonnen woestijn van zand, dennenbomen en Stelconplaten.


De enige keren dat ik met de Amerikanen persoonlijk in aanraking kwam, was tijdens Koninginnedag. Vlak bij de basis stonden straten en velden vol met kramen met etenswaren, Amerikaanse videogames, huishoudelijke apparatuur als ijskasten, koelboxen en barbecues en eindeloze hoeveelheden sportattributen die ik nog nooit van mijn leven had gezien. We aten hier hotdogs, hamburgers en suikerspinnen, en dronken Dr. Pepper en Cherry Coke. Ik keek mijn kinderogen uit naar de uitgestalde waar, en herinner me de dag nog dat we naar huis reden met een gloednieuwe Louisville Slugger-honkbalknuppel, bruinleren Wilson-honkbalhandschoenen, en originele Starter jerseys van de Oakland A’s en Cleveland Indians. Dit waren ongelooflijke, exotische rijkdommen voor mijn broer en mij, en het zijn nog steeds dierbare herinneringen aan Soesterberg. Deze deelname aan de lokale gemeenschap door de Amerikanen was mijn eerste kennismaking met het verschijnsel soft power, dingen voor elkaar krijgen met Cola in plaats van kogels.


De aanwezigheid van de Amerikanen in Soesterberg heeft mede hierdoor een onuitwisbare indruk op me achtergelaten. In totaal zouden ze er bijna veertig jaar verblijven, waarvan ik er veertien heb meegemaakt. Maar in al die jaren heb ik helaas nooit naar de AFN geluisterd en terwijl ik er nu over lees, vind ik het ontzettend jammer. Graag had ik naar de uitslagen geluisterd van de Amerikaanse sportcompetities: NBA, NFL, MLB en NHL. Ik ben een ijshockeyfan en die sport bestaat eigenlijk niet op de Nederlandse televisie, laat staan op de radio of in de kranten. Nu hebben we natuurlijk het web, maar eind jaren 1980 en begin jaren 1990 nog niet. AFN deed wél verslag van de wedstrijden uit de NHL, met Wayne Gretzky en Mario Lemieux, mijn helden die ik alleen kende van de SEGA-computerspellen waarin ze schitterden.

 

American Forces Network

In de dertig jaar dat AFN actief was in Soesterberg heeft het meer willen doen dan alleen informatie en entertainment vanuit het hoofdstation doorgeven. Op 11 januari 1964 ging AFN van start in Camp New Amsterdam, Soesterberg, met zes uur durende, vooraf opgenomen uitzendingen van AFRTS Los Angeles. In de volgende drie decennia groeide de studio uit tot een volwaardige radio- en televisiezender die 24 uur per dag zou uitzenden. Van live varsity football op de radio tot reporters die op pad gingen op de basis en in het dorp Soesterberg om verslag te doen van belangrijke gebeurtenissen, buurtbijeenkomsten en later de ontmanteling van de vliegbasis. 


Het tv-programma Community Newsroom ontwikkelde zich van een wekelijks bulletin van tien minuten naar een volwaardig dagelijks journaal van zeven minuten, waar basispersoneel en buurtbewoners trouw naar keken. Naast het belangrijkste nieuws van de basis werd ook het weer besproken, werd verteld welke gerechten de volgende dag gekookt zouden worden op de basis en kwam de dollar-gulden-wisselkoers voorbij. 


In september 1994 was de laatste uitzending en namen de medewerkers geheel in stijl op persoonlijke manier afscheid van hun kijkers. ‘Our heritage is now and will forever be intertwined in the history with the proud Dutch heritage and traditions.’ Terugluisterend, -kijkend en -lezend voelt de presentatie van AFN heel liefdevol en warm aan – en natuurlijk ook een beetje romantisch en dorps, zoals je zo veel lokale omroepen hebt die bestaan bij de gratie van goede wil en betrokkenheid.


‘Tune in to the Eagle.’ Ik had het maar wat graag gedaan. Mijn neef Riku uit Finland vertelde me dat hij toen hij opgroeide in de jaren 1970 en 1980 via de radio fragmenten opving van Russische programma’s. Onbegrijpelijke stemmen en onherkenbare klanken uit een onbekend land ver weg van huis, dichtbij door de ether. 


Zo moet Eagle FM ook geklonken hebben voor de Nederlanders die er trouw naar luisterden. Zo klinkt het nu voor mij, luisterend naar die paar fragmenten die op YouTube en elders op het web staan. Een vreemde herkenning van iets wat deels van mij is – ziekenhuis Lichtenberg in Amersfoort, de Amerikaanse uitspraak van Soesterberg – en deels van een ander lang geleden – de aanmelding voor Detroit State University is inmiddels verstreken.


Denkend aan Soesterberg hoor ik afterburners en rotorbladen. In mijn verbeelding zie ik de piloten thuis, jonge mannen en vrouwen, glimlachend bij het horen van de worsteling met de Nederlandse taal door die vrolijke, onwennige Amerikaanse vrouw op de radio.

Close page