Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home/thereceptor.nl/public_html/lib/database2.inc.php on line 3

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/thereceptor.nl/public_html/lib/database2.inc.php:3) in /home/thereceptor.nl/public_html/templates/item.php on line 21

Vingers af

Share on facebook Share on twitter
a A
— Paul KempersThursday September 08 2011Timmeren, boren, schuren, lakken. Steigers optrekken, daken en muren waterdicht maken, schimmel en rot verwijderen en reconstrueren wat verloren is gegaan. Gevolgd door lange discussies tussen de deskundigen over welke ingrepen historisch verantwoord zijn: dat is het beeld wat we hebben van monumentenzorg. Een tijdrovend, traag proces waarin wat verdwenen is terug wordt getoverd en wat op het punt van instorten staat zorgvuldig wordt gestut. Denk bijvoorbeeld aan het blootleggen van de Cuypers-decoraties in de zalen  van het Rijksmuseum, de restauratie van de Westertoren of de beroemde Van Nellefabriek in Rotterdam.
Maar wat doe je als een voormalige, streng van de buitenwereld afgesloten militaire basis wordt uitgeroepen tot monument? Een terrein dat bovendien deel uitmaakt van een Ecologische Hoofdstructuur en dat zowel erfgoed, natuur- als recreatiegebied is?
Dan zwijgen de hamers, zagen en betonmolens. Dan spreken de dieren, de bossen en de velden.
Met het vertrek van de laatste militair in 2008 is besloten om de vliegbasis tot 'het erfgoed van de angst' te bestempelen. Een monument dat de bezoeker bewust moet maken van hoe meer dan veertig jaar politieke spanning tussen Oost en West ons leven heeft getekend. Er zou een Rus in de keuken staan, een raket door het trapgat slaan, de vlag met hamer en sikkel zou wapperen boven het torentje op het Binnenhof; de Koninklijke familie opnieuw jammerlijk gevlucht naar Canada, met achterlating van Prins Bernhard, verantwoordelijk voor het commando over het vaderlands verzet, CPN-coryfee Marcus Bakker voorzitter van de Opperste Nedersovjet...
De historische rillingen lopen je over de rug bij de gedachte alleen al. Goed dat er in die tijd een G.B.J. Hiltermann,  politiek commentator van de AVRO, ons wekelijks op de hoogte hield van De toestand in de wereld ('De Russen zijn er nog niet... maar ze kunnen ieder moment komen... houd ramen en deuren gesloten... dicht kieren en naden met natgemaakte repen krantenpapier uit De Waarheid... ziet u verdachte, als typisch bolsjewistisch aan te merken bewegingen in uw omgeving, meld ze ogenblikkelijk in duplo bij de BVD en ondergetekende, mr. G.B.J Hiltermann... Nederland staat pal!')
Was de angst reëel? Daarover verschillen de deskundigen nog steeds van mening; wat hadden 'de Russen' eigenlijk te zoeken in West-Europa? Wel was de dreiging van de Sovjets tastbaar; denk aan de Cuba-crisis, de bouw van de Muur, de communistische machtsgrepen in Oost-Europa, de Hongaarse opstand van 1956 en de door NATO en Warschaupact ontketende kernwapenwedloop. Angst was niet alleen je beste vriend, vond men, maar in militair opzicht ook je beste raadgever. Vandaar dat de Amerikanen ook in Nederland hun hightech vliegmateriaal mochten stallen om het vrije Westen te waarborgen.
Is de angst eenmaal verdwenen, hoe maak je haar nog invoelbaar? Dat is het probleem waarmee de hedendaagse-monumentenzorger in Soesterberg worstelt: hier hoeft niet gezaagd, getimmerd en geverfd te worden, hier moeten de dingen zoveel mogelijk met rust worden gelaten. Want behalve het aanharken van het groen rond de piramide van Austerlitz  en het openstellen van schuilkelders en atoomvrije commandocentra is er vanuit restauratieoogpunt spectaculair weinig te doen in Soesterberg. Daarmee bewerkt het terrein op de Utrechtse heuvelrug een omslag in de psychologie van monumentenzorg. De tot voort kort ontoegankelijke gronden verdienen het weer even onzichtbaar te worden als voorheen, wil men recht doen aan de Koude Oorlog-betekenis. Sterker nog: de verblijfplaats van de Wolfhounds, het 32nd Tactical Squadron, een plek waar niemand mocht komen, zou het best aan de oprukkende natuur kunnen worden prijsgegeven. Door de jaren heen kan het terrein dan uitgroeien tot de meest romantische plek van Nederland, waar bezoekers zich een weg dienen te kappen door het dichte groen, op zoek naar de munitieplaatsen,  bunkers en hardened aircraft shelters die het Rode Gevaar op afstand moesten houden.
Niet herstellen, maar laten gaan. Vingers af van erfgoed! Dat kan zonder zorgen, want militaire architectuur, opgetrokken uit gewapend beton en staal, is vrijwel onderhoudsvrij. Dan zie ik de Nieuwe Dagjesmens gehuld in camouflageoutfit over de voormalige basis tijgeren op zoek naar de herbeleving van de angst uit de Koude Oorlogstijd. Auditief ondersteund door het gegil, geraas en geknal van F15's, doorsneden met flarden van toespraken door Stalin, Kennedy, Chroestsjov, Nixon en Reagan. Wie ooit wel 's op een bergtop heeft gestaan terwijl een straaljager op een armlengte afstand overvliegt weet wat voor afschrikwekkende werking daarvan uitgaat: je wordt letterlijk neergedrukt door het lawaai, instinctief druk je je plat op de grond, white fear doet je haar recht overeind staan, adrenaline kolkt door de aderen. Geef toe: daar steekt een dagtochtje Soesterberg op de elektronisch aangedreven vouwfiets bleekjes bij af. Waar moderne monumentenzorg heerst zal recreatie nooit meer hetzelfde zijn.



Close page